Op date met Watson Amelia: Parasociale relaties met VTubers

Andrew is 27 jaar oud en woont in Spanje. Op Reddit en Youtube staat hij bekend als idi-sha-351. Hij houdt van gamen en volgt online verschillende streamers en Virtual Youtubers: online entertainers die een virtuele avatar gebruiken. Met een daarvan heeft hij een persoonlijke band opgebouwd. Hij doneert dagelijks en kijkt alle streams. Ze zijn vrienden. Misschien zelfs meer dan dat. Althans, dat denkt hij.

Tekst: Danielle Kliwon /// Beeld: Bob Foulidis

Virtual YouTubers, ofwel VTubers, zijn vloggers die niet met hun eigen gezicht op beeld verschijnen. Ze maken grappige filmpjes, uploaden muziekvideo’s en streamen videospelletjes net als andere Youtubers, maar maken gebruik van een digitale avatar, een stripfiguur. Een die kan bewegen en springen en dansen, en verdacht veel weg heeft van een anime personage. De Japanse animecultuur ligt dan ook ten grondslag aan de VTuber. De grote ogen en kleurrijke stijl van VTubers zijn kenmerkend voor anime en de eerste VTubers zijn ook afkomstig uit Japan.

In 2020 explodeert de populariteit van VTubers. Een globale pandemie, lockdowns en wereldwijde verveling zorgen ervoor dat mensen massaal virtuele personages beginnen te volgen. De voertaal is veelal Japans, maar VTubers beperken zich niet tot een Japans publiek. Taalbarrières deren niet. Zo schreeuwt de populaire VTuber, Kizuna AI – zij is de grootste virtuele ster ter wereld en heeft meer dan 5 miljoen volgers op Youtube en de Chinese streamingdienst BiliBili – in een van haar best bekeken filmpjes ‘fuck you’ naar haar videospel. Herhaaldelijk. Haar internationale kijkers vinden het hilarisch, omdat duidelijk is dat Kizuna AI niet precies weet wat de woorden exact betekenen. Daarnaast biedt YouTube de mogelijkheid tot ondertiteling.

VTube als escapisme

Andrew spreekt geen woord Japans, maar de Japanse VTubers trekken hem aan. Toen hij begon met het volgen van VTubers was hij vanwege het tijdsverschil op de meest vreemde uren wakker. Hij zette meerdere wekkers om te garanderen dat hij niets miste van de streams van VTubers. Dat hij de taal niet begreep en veel langs hem heen ging, deerde hem niet. Hij kon uren staren naar het bewegende en pratende anime-poppetje. De taalbarrière weerhield hem er niet van om geld te doneren. Kleine bedragen, niet meer dan 10 tot 20 euro per keer, maar soms wel meerdere keren per week. Zelfs meerdere malen per dag. 

Hij kon uren staren naar het bewegende en pratende anime-poppetje

‘Ik zat niet lekker in m’n vel,’ zo zegt hij zelf. ‘Ik was door corona mijn baantje kwijt, kon niet afspreken met vrienden en voelde me gewoon kut. Wanneer niets in je leven gaat zoals je wil dat het gaat, dan grijp je alles aan als coping mechanisme. Ik denk dat ik VTube gebruikte om met de teleurstelling die mijn leven was om te gaan. Om te vergeten.’

In 2020, op 13 september, ontdekte hij de VTuber Watson Amelia. Zij sprak Engels en Andrew was onmiddellijk in de ban.

De nummer 1 detective van Hololive

Watson Amelia is onderdeel van Hololive, een talentenbureau voor virtuele YouTubers. Het is niet geheel onverwacht, een Japans bedrijf, maar met een Engelse tak waar Amelia toebehoort. Ze is gemodelleerd naar Amelia Watson, de echtgenote van John Watson, die de rechterhand van speurneus Sherlock Holmes is. Haar slogan: “Hololive’s #1 Detective is on the case!” 

Ze vindt het leuk om dingen te onderzoeken, drinkt graag ijsthee en houdt van fensi noodles. Ze slaapt het liefst de hele dag en doet dit naakt, en vindt het eng om naar buiten te gaan. Over het algemeen is ze behulpzaam en lief, maar wanneer ze videospellen speelt komt haar competitieve kant naar boven: ze is kritisch naar haar teamgenoten, maar kan zelf niet tegen kritiek, en wordt zelfs omschreven als ‘salty’. Dat maken haar streams onvoorspelbaar en leuk om te volgen. Daarnaast is ze ondeugend: veel van haar grapjes hebben een vunzige ondertoon. 

Ze presenteert zich in de stijl van Sherlock Holmes: vergrootglas in de hand, een beige trenchcoat en op haar hoofd een deerstalker, het stereotiepe hoofddeksel voor detectives. Gecombineerd met haar ultrakorte Schotse rok, blonde lokken, expressieve ogen en grote borsten is ze de natte droom van anime-liefhebbers. 

Ook Andrew viel als een blok voor het personage. 

‘Het ging allemaal supersnel. Ik zag haar voor het eerst en dacht, wow. De manier waarop ze sprak, haar houding. Alles. Ze was de girl-next-door en ik kon niet meer stoppen met kijken. Haar stem was ook niet zo irritant als die van andere Tubers.

‘Ze noemde een paar keer mijn naam tijdens een stream. Dat was echt heel vet.’ Andrew moest voor die ‘shoutout’ natuurlijk wel doneren.

Honderden euro’s doneren

‘Ik voelde al snel een band met haar. Toen ze vertelde dat ze haar ouders voor het eerst in maanden weer had gezien, maar dat ze haar behandelden als een buitenstaander, moest ik huilen. Ik schaam me niet, ik ben ook een mens en heb emoties. En ik voelde precies wat zij doormaakte. Ik had net een paar weken daarvoor hetzelfde meegemaakt met mijn ouders. Ik schreef haar een lange e-mail dat ik haar begreep, dat ik trots was dat ze erover durfde te vertellen en dat ik in eenzelfde situatie zat. In een stream die later die avond volgde, zei ze dat ze blij was dat ze niet alleen was en dat meer mensen nare dingen ervaren met hun ouders. Ze knipoogde. Ik wist dat ze het over mij had. Ik heb toen een extra donatie gedaan, om te laten zien dat ik haar steunde.’

Hij doneerde al snel honderden euro’s aan Amelia

Andrew had niet door dat zijn relatie met Amelia niet gelijkwaardig was. Hij kon haar alles vertellen, meende in sommige van haar opmerkingen cryptische verwijzingen naar zichzelf te ontwaren, en voelde zich gewaardeerd wanneer ze hem een duimpje omhoog gaf en riep ‘Thank you, teammate’, nadat hij weer euro’s had gedoneerd. Waar hij voorheen 10 tot 20 euro doneerde, maakte hij naar Amelia al snel honderden euro’s over.

Hij begon zich constant af te vragen wat ze aan het doen was, hoe ze zich voelde, of ze aan hem dacht. Wekelijks, bijna dagelijks schreef hij haar e-mails. Hoewel hij nooit een mail terugkreeg, is hij ervan overtuigd dat ze deze wel las. Bovendien liet ze, volgens Andrew, in haar streams merken dat ze zijn berichten had gelezen. 

Binnen twee maanden doneerde Andrew zoveel geld, dat Amelia zijn IP-adres blokkeerde, waardoor hij geen geld meer over kon maken.‘Dat was voor mij toen een teken dat ze me echt waardeerde. En mijn mailtjes las. Dat onze vriendschap echt was. Dat ze niet meer wilde dat ik zou betalen zoals alle anderen, omdat ik speciaal voor haar was.’

Andrew gebruikte een VPN om alsnog geld te kunnen doneren. En hij ging nog verder dan dat. Hij betaalde een online sekswerker om zich voor te doen als Amelia, en begon persoonlijke en intieme opmerkingen te plaatsen in de chat bij Amelia’s videos. Ook vertelde hij zijn vrienden over zijn nieuwe vriendin, Ame.

Illusies van intimiteit en vriendschap

Hij herinnert het zich alsof het gisteren was. ‘Ik kreeg een bericht op Reddit van iemand die ik niet ken. Maar diegene had mij blijkbaar gezien in de chat bij een stream van Ame. Er stond dat hij zich zorgen maakte om me, dat het niet goed was om zo emotioneel betrokken te zijn bij een fictief figuur. Hij zei dat parasociale relaties net als horoscopen werken: je zal altijd iets vinden dat jou aanspreekt, waardoor je denkt, zie je, het klopt. Maar dat is niet zo. Het is allemaal nep. Denkbeeldig. Ik wist toen nog niet eens wat parasociale relaties zijn. Maar het zette me wel aan het denken.’ 

Een parasociale relatie is een ‘voortdurende, eenzijdige band met een mediafiguur’. Onderdeel van deze relatie zijn de parasociale interacties: ingebeelde interacties met een mediafiguur tijdens een discrete kijksituatie. Zoals tussen Amelia en Andrew, die onterecht dacht dat zij naar hem verwees of hem direct aansprak tijdens haar streams. Parasociale interacties zijn een dagelijks onderdeel van de media en leiden er na herhaaldelijke blootstelling toe dat mediagebruikers illusies van intimiteit, vriendschap en identificatie ontwikkelen. Door middel van parasociale relaties kunnen mediafiguren invloed uitoefenen op gebruikers en ook bijvoorbeeld koopgedrag beïnvloeden. Denk hierbij aan celebrity endorsements. 

Parasociale relaties zijn dus niet per definitie verstoord. Maar ze kunnen wel gigantisch uit de hand lopen. Andrew is daar een voorbeeld van. Binnen drie maanden had hij zich een fictieve relatie met een virtuele YouTuber ingebeeld, maakte hij wekelijks geld over dat hij – zo zonder inkomen – eigenlijk helemaal niet kon missen en leefde hij volledig in een virtuele wereld.

Bevrijding en gemis

Andrew heeft inmiddels hulp gezocht. Nu de coronamaatregelen in zijn land zijn versoepeld, kan hij ook weer de straat op. Kijken naar andere mensen, wandelen, zich weer mens voelen. Hij staart niet meer de gehele dag naar een beeldscherm. Zijn YouTube-account heeft hij gedeactiveerd. Op Reddit is hij nog wel actief, maar onder een andere naam.

Zijn psychiater zegt dat hij minimaal 1 uur per dag menselijke interactie moet observeren. Hij noteert zijn observaties op een kladblokje en bespreekt die later met zijn psychiater. Het helpt hem om in te zien dat zijn relatie met Amelia eenzijdig was. Onbeantwoord. Ongezond. Parasociaal.

‘Ik voel me bevrijd. Maar ik mis haar nog steeds. Ik ben gewoon een profielfotootje op haar scherm, ze weet niet wie ik ben. Dat snap ik. Maar er is toch een stemmetje in me dat zich afvraagt of Ame mij ook mist. Dat ze denkt, waar is idi-sha-351?’ 

Amelia heeft meer dan een miljoen volgers. Ze herinnert zich Andrew waarschijnlijk niet eens meer. Hun kortstondige affaire bestond in Andrews hoofd, niet het hare. ‘De kans is klein, maar niet onmogelijk. Ik hoop dat ik ook iets voor haar heb betekend. Misschien niet zoveel als zij voor mij, maar wel iets.’

Parasociale relaties zijn denkbeeldig. Vergelijkbaar met échte sociale relaties, maar schijn. Hoewel Andrew op de goede weg is, lijkt hij zich dat nog niet helemaal te realiseren.‘We zijn een keer op date geweest,’ zo schrijft hij in een van z’n laatste berichten. ‘Een virtuele groepsdate. Dat is nog steeds een van mijn mooiste herinneringen.’

Meer dan 100.000 mensen keken live naar Watson Amelia’s eerste stream. Ze sprak 56 minuten over haar zichzelf: over haar hobby’s en jeugd, maar ook over hoe lang ze is en wat haar favoriete eten is. Ook zong ze liedjes. Daarnaast deed ze een ‘full body inspection’. Kijkers konden live meepraten. Iemand reageerde: ‘My heart is going to explode because of her cuteness.’ 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s