De hersengroeven van Ana Lily Amirpour

Tijdens de laatste editie van Film Fest Gent vond de Belgische première van  Mona Lisa and The Blood Moon (2021) plaats. Deze film is geschreven en geregisseerd door de Amerikaans-Iraanse Ana Lily Amirpour. In een citaat dat op internet circuleert verklaart ze categorisering het meest van alles te vrezen. Ze verkiest het oneindig verkennen van haar hersengroeven boven het definiëren van haar filmpraktijk. 

Tekst /// Lucas Gortemaker Beeld /// Brent de Nef 

Amirpour studeerde in 2010 op negenentwintig- of drieëndertigjarige (verschillende bronnen verstrekken afwijkende geboortedata) leeftijd af aan de UCLA School of Theater, film and television. De oudste audiovisuele creatie die ik uit haar tijd als filmstudent online heb kunnen vinden dateert uit 2009 en staat op een stoffig Vimeo kanaal onder haar eigen naam. Het is een amateuristisch ogende muziekvideo voor het nummer You van het San Franciscoiaanse rockduo Juanita and the Rabbit. In de video wordt een vrouw – nadat ze de geur van alle verschillende appelrassen in de supermarkt heeft opgesnoven – achtervolgd in de straten van Los Angeles door een man met een zwarte hoed. Ik probeer me in te beelden hoe ik deze video zou beoordelen wanneer een medestudent op mijn filmschool hem zou presenteren. Het is niet onwaarschijnlijk dat ik deze zou geringschatten. Met de kennis dat deze video door Amirpour is gemaakt, meen ik er prille visuele ideeën en een spel met verwachtingen in te zien.

In 2007 won Amirpour met een Amerikaanse schrijfwedstrijd een paar duizend dollar met het filmscenario The Stones. Het scenario volgt zowel het verhaal van een Iraans-Amerikaanse jongen die van zijn moeder naar Iran moest vertrekken om van zijn homoseksualiteit te genezen, als de Iraanse romance tussen een meisje uit de arbeidersklasse en welgestelde jongen. Een deel van dat scenario gebruikte ze voor de korte film Ketab (2010), waarmee ze in het filmfestivalcircuit kleine successen boekte. Dat gebeurde ook met haar korte film over de wraakfantasie van een kind in Six and a Half (2009), het romantische True Love (2010), de korte versie van A Girl Walks Alone at Night (2011) en de half-geanimeerde zelfmoordneigingen van een kakkerlak in A Little Suicide (2012).

A Girl Walks Home Alone at Night

De korte versie van A Girl Walks Home Alone at Night (2011) diende als voorstudie voor Amirpours gelijknamige langspeelfilmdebuut uit 2014. Daarvoor acteerde ze trouwens in de langspeelfilm The Garlock Incident (2012), waarvoor ze zelf het scenario had geschreven. Die film beschouw ik echter als een ongelukkig incident. Alleen het einde ervan vind boeiend, omdat het door Amirpour gespeelde personage Lily erin wordt ontmaskerd als een filmregisseur die haar vrienden schrik aan wilt jagen. Met A Girl Walks Home Alone at Night (2014) boekte Amirpour op verschillende filmfestivals terecht grote successen. De film, gemaakt van een budget van slechts 60.000 dollar, was prachtig geschoten in zwart-wit, hoogst origineel, sensueel en een beetje vervreemdend. Een onruststokende gesluierde Iraanse vrouw rolt ‘s nachts zonder angst op een skateboard door de verlaten straten van Bad City. Ook de Perzische muziekkeuzes zijn bijzonder: Kiosk, Farah, Radio Tehran en natuurlijk Lionel Richie. Het is kortom een film om je tanden in te zetten.

Ze zou een inhoudsloze, blinde hipster zijn, die in vervlogen tijden een uiterst overgewaardeerde film maakte

The Bad Batch

Hierna was er The Bad Batch (2016). Deze film ging in première tijdens het Venice Film Festival. De verwachtingen van Amirpours tweede langspeelfilm waren torenhoog. Hoewel Amirpour ontkende dat haar debuutfilm doelbewust feministisch was, werd ze door critici geprezen als een veelbelovend onderdeel van de nieuwe generatie feministische filmmakers. In haar nieuwe film The Bad Batch had ze de beschikking over een veel hoger budget en speelden er bovendien steracteurs mee. Een jonge, blonde vrouw – die tot de ‘bad batch’ (wat dat precies betekent, blijft onduidelijk) behoort – is op overlevingstocht in onontgonnen land in een post-apocalyptische wereld waar men niet vies is van een hapje mensenbeen. In de film wordt betoogd dat je een droom niet kan betreden voordat de droom jou heeft betreden en dat je absoluut niet met je eten moet spelen. De visuele stijl van de film is dromerig, atmosferisch en betoverend. Amirpour weigert resoluut om de opgeworpen vragen in de door haar gecreëerde kannibalistische trip, waarbinnen een systeem bestaat dat gemarginaliseerde mensen tegen elkaar opzet, ook maar deels te beantwoorden.

Begeestering en beschimping

Op YouTube staat een aantal interessante video’s waarin Amirpour haar bronnen van begeestering bespreekt. Deze zijn onder meer James Dean, Die Antwoord, Madonna en David Lynch. De filosofieën over het leven en kunst van Bruce Lee in Striking Thoughts spreken haar aan en ze was ooit geobsedeerd door het muziekalbum Escape Yourself van Footprintz. Op jonge leeftijd leerde ze naar eigen zeggen van de making-of van de videoclip van Michael Jacksons Thriller hoe ze een Amerikaan moest zijn. Daarnaast diende het oeverloos herbekijken van deze making-of als pre-filmschool. Tampopo (1985) en Au Hasard Balthazar (1966) behoren tot haar lievelingsfilms. In verschillende reacties onder de video waarin Amirpour de ezel uit de Franse klassieker Au Hasard Balthazar met het fictionele karakter Forrest Gump vergelijkt, lust men Amirpour rauw. Haar filmanalyse wordt een lege en bovenal domme appreciatie van één van de beste films aller tijden genoemd. Ze zou een inhoudsloze, blinde hipster zijn, die in vervlogen tijden een uiterst overgewaardeerde film maakte.

Just because I give you something to look at, doesn’t mean I tell you what to see

En dat is niet de enige kritiek die Amirpour afgelopen jaren heeft moeten dulden. The Bad Batch werd over het algemeen gezien als een enorme teleurstelling. Amirpour werd onder meer verweten te opteren voor stijl boven inhoud. Het verhaal was zogezegd een opeenhoping van niet ingeloste beloften. De film zou te veel leunen op een dubbelzinnigheid die eerder prikt dan prikkelt en het gevoel geven dat er iets fundamenteels ontbreekt. Ook belandde Amirpour in een beladen discussie. Tijdens een Q&A-sessie werd haar gevraagd waarom de enige zwarte vrouw in de film op afschuwwekkende wijze door de witte protagonist wordt vermoord. De situatie was ongemakkelijk; eerst verstond ze de vraag niet helemaal, omdat ze deels doof is. Uiteindelijk reageerde ze als volgt: “Just because I give you something to look at, doesn’t mean I tell you what to see.” De discussie sudderde voort. Op internet kwamen foto’s naar boven van Amirpour waarop ze zich als rapper Lil’ Wayne had uitgedost. Vanuit de hoek van de gemeenschap van mensen met een beperking werd beweerd dat Amirpour haar beperking (doofheid) zou inzetten om moeilijke vragen te ontwijken. Tot overmaat van ramp zei een Iraanse studiegenoot van mij laatst ook nog dat zij Amirpour totaal niet serieus neemt. Ze ziet haar als een toerist vanwege het onnatuurlijke Farsi dat in A Girl Walks Home Alone at Night wordt gesproken.

Mona Lisa and The Blood Moon

Op de avond van de Belgische première van Mona Lisa and The Blood Moon stond ik ’s nachts alleen op de tram te wachten in een verlaten Gent. Het was volle maan, er hing een vieze lucht van verbrand eten, en het enige geluid dat ik kon horen was dat van het automatisch gerol van reclameborden. Mijn gedachten gingen uit naar de film die ik even daarvoor had gezien. Net zoals in Amirpours andere films bevecht een mystieke, zwijgzame vrouw haar status als buitenstaander gedurende een unieke en psychedelische expeditie. Het maakte me gelukkig om te zien dat Amirpour zich niet in een dwangbuis laat hijsen. In weerwil van een opbouwende ofwel afbrekende definitie van haar filmpraktijk blijft ze zich ogenschijnlijk onverzettelijk fixeren op het volgen van haar eigen fascinaties zonder iedereen bij de les te willen houden. En wat kan ik daar op tegen hebben? Ik kijk ernaar uit de rest haar oneindige verkenningstocht op de voet te volgen.

Streamer 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s