Een uitnodiging voor verbinding

HUMAN The movie is een documentaire die als het ware fungeert als een portaal waaruit je naar de mensheid in zijn meest menselijke gedaante kan kijken. Je ontmoet verschillende perspectieven en zwaarmoedige emoties.  Je maakt een reis door het wezen van de menselijkheid. Als kijker bekruipt je een hernieuwde verbinding met het groter gevoel van saamhorigheid. 

Tekst: Jens Rummens /// Beeld: Fieke de Groot

De documentaire HUMAN The movie, geregisseerd door de Franse klimaatactivist, journalist en fotograaf Yann Arthus-Bertrand, ging in 2015 in première. Ondanks de opmerkelijke leeftijd van dit werk, blijft deze een monument voor de erbarmelijkheid van onze moderne tijd. Wat je in de documentaire te zien krijgt zijn meer dan tweeduizend mensen uit ongeveer zestig landen die in portret tegen een zwarte achtergrond allemaal dezelfde veertig vragen beantwoorden. Hun afkomst en naam blijft voor de kijker verborgen. Die informatie is opzettelijk weggelaten door Arthus-Bertrand omdat hij zich ‘wilde concentreren op wat we allemaal delen. En als je de naam van de persoon of het land erbij zet voel je dat niet even sterk’. Het geheel bestaat uit drie volumes, maar er is ook een ‘editor’s cut’ van drie en een half uur. 

De uitgesproken intentie van de regisseur is laten zien dat de mens in essentie een homogene groep is. Wanneer het aankomt op thema’s als liefde, leven of dood, geweld of vormen van discriminatie, ondergaat de mens die doorgaans op eenzelfde manier. Hieruit volgt een vermoeden dat we misschien toch niet zo radicaal verschillen van elkaar en op basaal niveau juist een universele uniformiteit schijnen te vormen. Toch vallen er naast die schijnbare uniformiteit ook opmerkelijke verschillen aan te merken. Naast het aangrijpende karakter van deze documentaire, is er dus ook een dubbelzinnigheid op te merken die aanzet tot fundamenteel filosofische vraagstukken. Kunnen we de mens in een universele strekking definiëren? Waarom verschillen we zo van elkaar terwijl we desondanks zo op elkaar lijken?

Iets wat ik zelf snel ervaarde bij het kijken, was de drang mijn eigen situatie te relativeren. Het mooie leven hier in Amsterdam wordt elke dag overspoeld met indrukken, nieuwigheden, hypes en ander vertier. Zelfs tijdens deze hele coronacrisis hebben deze afleidingen zich moeiteloos verplaatst naar mijn scherm. Feitelijk een afleiding die men al niet meer zag als ‘afleiding’ omwille van haar alledaagsheid. Na een tijdje kijken begon ik automatisch een stapje terug te zetten. Dit scherm, dat mij toegang gaf tot al die mensen en hun verhalen, transformeert in een portaal waardoor ik in plaats van naar mensen te kijken, dé mens begon te zien. De basis van onze menselijkheid kwam op de voorgrond te staan en reikt een hand van verbintenis uit. Want dat was het opgediende gevoel: wij maken allemaal deel uit van dit geheel. En dat is prachtig. 

Je wordt nog eens wakker geschud, uit de waan der afleiding, en verontwaardigd dringt het besef van vervreemding door. Want wat je door dit portaal ziet zijn echte mensen. Mensen die jou verhalen kunnen vertellen, gezelschap kunnen bieden en waarmee je een benadering kan voltrekken. Je verwerpt die ‘afleiding’ en daalt neer naar dat oersentiment van interpersoonlijke afhankelijkheid. Een onbenoembaar gevoel dat haast onmogelijk te beschrijven is binnen conventioneel taalgebruik, een verbinding.

Zodra je dit oersentiment te pakken hebt slaat het portaal je brutaal in het aangezicht. Onze persoonlijke problemen en deze nieuwgekoesterde affectie voor dit oersentiment veranderen tot bijzaak. Je wordt namelijk vervolgens regelrecht geconfronteerd met de meedogenloosheid van diezelfde mensheid. En met een persoonlijke kanttekening zou ik dan ook willen zeggen dat de regisseur dit uitstekend heeft gedaan: eerst serveert hij deze verbinding, waardoor het daaropvolgend leed ook het onze wordt. Maar dit leed ligt in onze eigen handen want al heel de geschiedenis lang, en vandaag nog steeds, triomfeert de ontwikkeling van de mens op de uitbuiting van diezelfde mens. Je staat dankzij dit portaal oog in oog met de slachtoffers van de geïnstitutioneerde slaverij. Er worden verhalen in beeld gebracht van staatloze fabrieksarbeiders die om te overleven genoondzaakt zijn hun tijd hier op aarde te slijten aan een lopende band. Ook het pijnlijke verhaal van een werknemer uit de textielindustrie die van een miezerig dagloon moeten leven wordt verteld. Hij vertelt over hoe de klant altijd ‘de beste deal’ wil sluiten. ‘Waarom betaal je niet gewoon een eerlijke prijs voor de kwaliteit van onze goederen?’, smeekt het ontstemde gezicht. Een andere vrouw spreekt over hoe je überhaupt niet uit de armoede kan geraken als je continu bezig bent met eten zoeken, en daardoor geen tijd over hebt om na te denken over hoe je onder deze situatie uit moet komen. Maar niet alleen economische onderwerpen komen aan bod. Ook verhalen van vluchtelingen die helemaal ‘niets willen (hebben) van ons, maar gewoon willen kunnen (over)leven.’ Of oorlogsslachtoffers die na een langdurige oorlogsperiode de vijand niet meer zien als de man met ander idealen, maar als hij die verder wil gaan met moorden zaaien en verdriet oogsten. 

In andere woorden: kijk eens niet de andere kant op, maar confronteer jezelf door het bekijken van deze documentaire. Dit portaal biedt een aanleiding tot verbinding. Op een manier kom je dichter bij de mens als wezen an sich. Het is interessant hoe die onbekende gezichten zo dicht bij je komen te staan. Zodra deze verbinding tot stand is gekomen kunnen we ook vertrekken vanuit een gevoel van saamhorigheid en de heersende problemen vanuit dit perspectief onder handen nemen. Want luidt de leuze van de 21e eeuw niet dat ‘alles mogelijk’ is? Met de middelen en de welvaart waarover we nu beschikken is het gewoonweg niet te verantwoorden dat wij, dé mens als groep, nog steeds onrechtvaardig zóveel leed ervaren.

Ten slotte, geniet ook vooral van de documentaire. Neem je tijd, niet alleen voor het kijken, maar ook voor het verwerken en reflecteren. Daarnaast komt Arthus-Bernard duidelijk uit een fotografische opleiding. Om de zoveel gezichten komen er korte intermezzo’s waarin de pracht van onze wereld, de menselijke cultuur en verwezenlijkingen tentoon worden gesteld. Dus laat je vooral niet afschrikken door de zwaarmoedigheid, want de beloning van verbinding is het allemaal waard.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s