50PLUS stond afgelopen verkiezingen op uit de dood. Na twee jaar niet in de Tweede Kamer te hebben gezeten, is de partij terug van weggeweest. Ditmaal onder aanvoering van Jan Struijs, oud-politieman en voorzitter van de politiebond. Afgelopen zomer verkondigde Struijs in het NRC enigszins trots: ‘We hebben al anderhalf jaar geen ruzie gehad’. Een unicum, gezien de roerige geschiedenis van de partij.
50PLUS werd in 2009 opgericht om het niet gehoorde geluid van ouderen in de politiek te vertolken, maar bleek al snel voornamelijk in de ban van conflicten, intern gerommel, afsplitsingen en vertrekkende lijsttrekkers. Het aantal ruzies volgde elkaar zelfs zo snel op dat 50PLUS zestien jaar later vooral bekendstaat als de partij van 50PLUS ruzies. Een kort overzicht: In 2012 belandt de partij met twee zetels in de Tweede Kamer. Henk Krol, oud VVD-woordvoerder, wordt de eerste fractievoorzitter, maar is na een jaar al weg. Bij zijn vorige baan blijkt hij gesjoemeld te hebben met pensioenpremies waardoor zijn positie niet langer houdbaar is. Norbert Klein volgt hem op, maar krijgt het al snel aan de stok met nummer drie van de lijst: Martine Baay-Timmerman. Hij zet haar uit de fractie, maar het bestuur schaart zich achter Baay-Timmerman, waarop Norbert Klein het veld moet ruimen. In 2014 keert Krol terug in de Kamer. Al gaat het deze keer evenmin van een leien dakje. Hij komt in het nieuws nadat hij Joost Zwagerman heeft gefeliciteerd met z’n verjaardag. Op zich niks mis mee, maar wel als blijkt dat de schrijver kort daarvoor zelfmoord heeft gepleegd. Toch duurt het tot 2020 tot opnieuw de bom barst. Henk Krol stapt op na onvrede over het gedwongen vertrek van de bestuursvoorzitter, richt samen met een opgestapt kamerlid van de Partij voor de Dieren de Partij voor de Toekomst op, maar gaan na drie maanden al met ruzie uit elkaar. Tegelijkertijd bereikt 50PLUS een nieuw dieptepunt. Alhoewel de nieuwe fractievoorzitter Liane den Haan belooft om nu met 50PLUS alsnog voor ‘inhoud, rust en vertrouwen’ te gaan, is dat maar van korte duur. Zij gaat er, een maand na de verkiezingen, met haar zetel vandoor. En terwijl Krol zijn thuis heeft gevonden bij BVNL, de partij van de omstreden politicus Wybren van Haga, gaat het bij 50PLUS opnieuw mis. Ditmaal moet de politie te pas komen om kandidaat-lijsttrekker Gerard Hooft de zaal uit te begeleiden.
‘De tragiek van ruziemakers is dat ze uiteindelijk andere ruziemakers aantrekken, zodat ze elkaar de schuld kunnen geven en allemaal gelijk hebben’, schrijft Frank Waals in de Nieuwe Revu.
Ik ben benieuwd hoe het 50PLUS vergaat. Is de rust met Struijs eindelijk teruggekeerd of is het wachten op een nieuw drama? Waar staat 50PLUS eigenlijk voor en hoe onderscheidt de partij zich van de vele andere in de Kamer? Om hierachter te komen reis ik op 29 oktober, de dag van de landelijke verkiezingen, af naar café La Brasserie in Den Haag. Hier komen leden, kandidaat-kamerleden en andere betrokkenen samen om de uitslagenavond met elkaar te beleven.
Om half negen stap ik La Brasserie binnen. Net zoals het logo van 50PLUS hangt er in het café een paarse gloed. Op meerdere plekken staan TV’s opgesteld om de uitslag live op te volgen. Ondertussen worden er paarse bandjes uitgedeeld waarmee je drinken kan halen bij de bar. Als ik mijn jas ophang aan de kapstok, neemt Struijs net plaats achter de visagietafel, tussen de kapstok en de wc in. De lijsttrekker dacht een rustige dag te hebben, maar heeft er al zeven interviews op zitten. ‘Een grote tombola’ zegt Struijs terwijl hij een kop zwarte koffie naar zijn mond brengt. Een half uur voor de exitpoll maak ik mijn eerste ronde door het café. Hebben de 50PLUS’ers vertrouwen in de wederopstanding van de partij? Velen halen hun schouders op. ‘Peilingen zijn peilingen’ en ‘we gaan het zien’ zijn de veelgehoorde credo’s. Alleen Henk van Tilborg, raadslid in Tilburg, vertrouwt hoe dan ook op een feestelijke avond. ‘Als we één zetel halen ga ik dansen, met twee gaat het dak eraf en bij drie zetels neem ik een extra biertje’, zegt hij opgewekt. 50PLUS wordt op dat moment in de laatste peiling geschat tussen de twee en drie zetels. Tilborgs hoop op een bonus biertje is dus niet ongegrond. Terwijl ik de sfeer verder probeer gade te slaan, stelt een man zich aan mij voor als Hans Ludo. Hans is een opvallende verschijning. Niet alleen vanwege de wilde haardos, die tussen het gezelschap van korte pittige en uitgedunde kapsels een uitzondering is, maar ook vanwege zijn achternaam: Van Mierlo. Natuurlijk, hij is niet de ‘echte’ van Mierlo, de oprichter van D66. Toch delen ze meer dan alleen hun naam. Toen Hans van Mierlo schreef voor het Algemeen Handelsblad, schreef Hans Ludo van Mierlo voor het Elsevier. ‘Dat leidde nog wel eens tot verwarring.’ Later zette de trend zich voort. Hans van Mierlo kwam in de Tweede Kamer voor D66, Hans Ludo van Mierlo werd hoofd communicatie van diezelfde Tweede Kamer.
De avond in café La Brasserie voldoet tot dusver weinig aan mijn verwachting. Natuurlijk, het publiek is veelal oud,de telefoons met klaphoesjes zijn oververtegenwoordigd en de bekende 50PLUS sjaaltjes annex dekentjes zijn overal te bekennen. Maar mijn voorspelling dat iedereen aan de advocaat zou zitten komt niet uit. En nog opmerkelijker: de sfeer is opperst vrolijk. Er wordt gelachen, omhelsd. Slechts schijn? Zeker niet, als je het Bernard Revet vraagt. Al is het volgens hem niet raar dat 50PLUS een roerige verleden heeft. ‘Ouderen zijn eigenwijs, eigenzinnig en eigengereid.’ Dat leidt tot frictie. Hij verwijst naar de politieke ouderenpartijen uit de jaren negentig van de vorige eeuw: die lagen ook voortdurend overhoop. ‘Maar we zijn ook erudiet en eerzaam.’ Volgens Revet heeft dat laatste binnen 50PLUS de overhand genomen. En hij kan het weten. Als lid van het eerste uur heeft hij heel wat mensen zien komen en gaan. ‘Ik heb de teloorgang van dichtbij meegemaakt, maar er zijn nu veel minder haantjes dan vroeger.’ Martin van Rooijen, senator voor 50PLUS, is het daarmee eens. In het verleden werd de partij te veel gezien als een opstap voor hun politieke carrière. ‘Maar dat is nu voorbij’.
Buiten, onder het luifel, staan Ezgi Shahin en Thomas. Hoewel ze als rokers een uitzondering op de regel vormen, geldt dat niet voor de liefde voor 50PLUS. Sterker nog, volgens Thomas (die niet met zijn achternaam in de krant wilt) is het negatieve beeld van 50PLUS totaal overtrokken. De media hebben voortdurend gezocht naar de stoelpoot om de tafel mee onderuit te halen. Discussies zijn volgens hem niet inherent aan ruzie. ‘Het is juist een teken van leven!’ Toen hij nog lid was van de VVD heeft hij weleens de hypotheekaftrek ter discussie willen stellen. Maar daar werden andere stemmen niet gehoord. ‘De interne democratie is bij VVD dood’, concludeert Thomas.
Jan Struijs ziet een belangrijke rol voor de filosofie om de goede sfeer vast te houden. ‘Ik ben heel erg van de contemplatie en zingeving’, vertrouwt de oud-politieman mij toe. Maar in de afgelopen jaren was er volgens hem te weinig ruimte voor het socratische gesprek binnen 50PLUS. Het is dan ook belangrijk dat mensen wordt gevraagd naar hun intrinsieke motivatie voor de partij: ‘Het gaat niet om jou, maar om de partij, het gedachtegoed.’ Struijs gaat verder: ‘Socrates heeft een gifbeker moeten drinken voor z’n overtuiging. Zo ver wil ik niet gaan, maar in die geest handel ik wel.’ Verder put Struijs kennis uit meer filosofen. Zo heeft hij in zijn jeugd alles van Sartre gelezen. Of zijn gevleugelde uitspraak, ‘de hel, dat zijn de anderen’, van toepassing is op 50PLUS? Struijs haalt eerder inspiratie uit een ander aspect van Sartre. ‘Existentialisme, het alles afbreken en opnieuw beginnen’.
Om negen uur lijkt het dat Struijs uitgerekend daarmee aan de gang mag. 50PLUS krijgt 2 zetels bij de exitpoll: het dak gaat eraf. ‘Jantje, Jantje’, wordt er luidkeels geroepen en NOS verslaggever Isa Huizing concludeert dat de partij een uncium te pakken heeft. Nooit eerder verdween een partij uit de kamer om later alsnog terug te keren. Misschien dat Eddy van Hijum hier hoop uit kan putten. Struijs houdt een voorzichtige overwinningsspeech: ‘We zijn er nog niet.’ Jan Nagel, oprichter en oud-bestuursvoorzitter van 50PLUS is minder behoudend: ‘50 plus is gered!’ Verder: het bestuur heeft de kosten voor de uitslagenavond niet doorberekend, dus roept Nagel op om het bij de bar ervan te nemen. Er wordt gelachen, maar los van daarvan volgt niemand zijn advies enthousiast op. Volgens de barman wordt er vooral koffie en thee gedronken. Er staan twee ontkurkte flessen cava klaar, maar volgens hem durft niemand eraan. Anneke van der Helm-Chandansingh, statenlid in Noord-Holland en organisator van het feestje, bevestigt dat de tweede poll wordt afgewacht voordat er wordt geproost. De vorige keer leek 50PLUS namelijk in de Kamer te komen, maar werden ze in de loop van de nacht toch nog weggevaagd door de PVV.
Opvallend: in het verkiezingsprogramma benadrukt de partij meermaals een brug te willen slaan tussen jong en oud. Dat is logisch, als je het Bernard Revet vraagt. ‘Als het met mijn kleinkinderen goed gaat, heb ik het ook goed.’ Frans Vriens, raadslid voor 50PLUS in Tilburg verduidelijkt dit door het thema wonen aan te halen: als je bouwt voor ouderen, bouw je tegelijkertijd voor jongeren. ‘Dan komt de doorstroom weer op gang.’ Volgens hem willen veel ouderen wel kleiner gaan wonen, maar is het aanbod seniorenwoningen te klein. Het is een probleem waar van Genderen al langer mee kampt. ‘Ik zit nu in een gigantische eengezinswoning met 5 slaapkamers.’ Corrie van Brenk, nummer twee op de lijst, heeft zich eerder in de kamer hard gemaakt voor het realiseren van kleinschalige zorg in de wijk. Dit sluit aan bij een plan van 50PLUS om nieuwe woonvormen te realiseren. Denk hierbij aan ‘kleinschalige woonhofjes waar zorg, gemeenschap en zelfstandigheid worden gecombineerd. Er zijn talloze opties, maar de politiek stuurt te weinig’, vindt Van Brenk. Dat zou kunnen liggen aan het door en door versplinterde politieke landschap.
Zaten er in 2010 nog maar tien partijen in de Tweede Kamer, inmiddels is dat aantal met vijftig procent toegenomen tot vijftien partijen. Tegelijkertijd ligt 50PLUS qua standpunten dicht bij de VVD en het CDA. Dat roept de vraag op wat de meerwaarde is van een splinterpartij zoals 50PLUS. Valt er niet meer te bereiken voor ouderen binnen de grotere partijen?
Absoluut niet, antwoorden Corrie van Brenk en Martin van Rooijen in koor. Van Rooijen ziet juist dankzij het versplinterde landschap een belangrijke rol voor kleinere partijen. Hij verwijst naar de stemming over de spreidingswet in de winter van 2024. Destijds was er in de Eerste Kamer in eerste instantie geen meerderheid voor of tegen de wet. Daardoor leek Martin van Rooijen namens 50PLUS een beslissende rol te gaan spelen. Nu de grote partijen steeds kleiner worden, zullen ze vaker samen moeten werken met de ‘kleintjes’ om meerderheden in bijvoorbeeld de Eerste Kamer te bereiken. 50PLUS zal ongetwijfeld vaker een beslissende rol bij een stemming gaan spelen. Daarnaast vindt Van Brenk dat de ouderen veel te snel worden vergeten. ‘Bij veel partijen is het bijzaak, bij ons is het hoofdzaak.’Als ik concludeer dat 50PLUS hiermee de waakhond is van de ouderen, lijk ik de spijker op zijn kop te slaan. ‘Precies. Goed woord! Ga ik onthouden’, zegt van Rooijen enthousiast. Toch is de partij niet altijd een voorstander geweest van de vele partijen in de politiek. In 2021 pleitte toenmalig fractievoorzitter Liane den Haan voor een verhoging van de kiesdrempel naar drie procent. ‘Waar kom je zulke politieke moed nog tegen?’, concludeert Thomas terwijl hij buiten een nieuwe sigaret opsteekt. Van Brenk en Van Rooijen scharen het liever in het rijtje van politieke zelfmoord. ‘We gaan onszelf niet ophangen. We zijn net terug!’, aldus Van Brenk. Daar valt iets voor te zeggen. In 2012 haalde de partij maar 1,88 procent van de stemmen en in 2021 slechts 1,02 procent. Met een kiesdrempel van drie procent zou de partij beide keren niet in de Tweede Kamer zijn gekomen.
‘Ben je er nog?’, vraagt een vrouw aan me. Niet dat ze me weg wil hebben. Wie ik ook spreek, iedereen benadrukt dat ik welkom ben. Het is voor mij een reden om nog een biertje te bestellen, al is er van bestellen vrij weinig sprake. Ik hoef alleen maar mijn lege glas op de bar te zetten of de barman hangt alweer met een nieuw vaasje onder de tap. Soms valt het leven mee. Het is na tienen. Alhoewel 50PLUS ook in de tweede poll stabiel blijft op twee zetels blijft de cava onberoerd. Op de achtergrond klinkt ‘celebration’ zachtjes door de speakers en een man begint een vertoog over de Zilvervloot-regeling. Ik moet zeggen: ik snap bar weinig van zijn verhaal. Ondanks zijn enthousiasme raak ik langzaam afgeleid door de TV-schermen achter mij. Ik zie hoe D66 feest viert, Timmermans zijn vertrek aankondigt en Eddy van Hijum zegt te blijven hopen op een zetel. Hoewel de man nog altijd middenin z’n verhaal zit over het fiscale pareltje, loopt La Brasserie langzaam leeg. ‘Ah, je bent er nog!’ hoor ik iemand anders zeggen. Het zal de laatste verbazing zijn van de avond: ik pak mijn jas links van de visagisietafel en neem afscheid van 50PLUS in café La Brasserie.
In de trein zit ik tegenover jongens die van de uitslagenavond van de VVD komen. Ze kijken op hun telefoon de speech van Timmermans waarin hij aftreedt. ‘Hij heeft te veel haat gekregen,’ constateert een van hen. ‘Ja, zielig’, vindt de ander. Maar al snel gaat het weer over hun eigen VVD. Over Vincent Karremans om precies te zijn. ‘Als we hem hadden gehad, waren we de grootste geweest.’ Los van de twee VVD’ers lijkt voor de rest van de coupé de verkiezingen alweer een eeuwigheid geleden. Naast me gaat het over kipsaté. ‘Ik vond de kipsaté van gisteren lekkerder. Die van vandaag was te pikant’, vertrouwt een meisje haar vader toe. Verder heeft ze zin in het nieuwe album van Lana Del Rey. ‘Hopelijk komt die in januari uit.’ Tja, Nederland gaat weer over tot de orde van de dag. Geen debatten, maar saté. En misschien is dat maar goed ook. Want na een bewogen campagne, een historische zege voor Rob Jetten en de wederopstanding van 50PLUS, verdwijnt Den Haag de komende maanden naar de achtergrond. Het belooft een lange formatie te worden. Achter gesloten deuren.
Tekst Noam Grünfeld, beeld Simaa Alsaig
Babel Magazine 