Tekst door Pleun Kraneveld
Het is een afschrikwekkend beeld: een man die op de grond ligt, een hond die zich in zijn been vastbijt en twee politieagenten die hem bruut slaan. Dit beeld betreft de lente van 2020, tijdens protesten tegen de coronamaatregelen, die snel uit de hand liepen. De aangevallen demonstrant moest door klappen van diverse agenten naar het ziekenhuis worden gebracht. Deze scène op het Malieveld zou de eerste officiële zaak van de Blauwe Kamer – onderdeel van de rechtbank Midden-Nederland – worden.
Vroeger werden dergelijke zaken door ‘gewone’ rechtbanken verhandeld, maar sinds 1 juli 2022 gaat de Blauwe Kamer over alle zaken waar opsporingsambtenaren – zoals politieagenten en boa’s – bij betrokken zijn. De discussie over de Blauwe Kamer is verhit.
Sinds de Blauwe Kamer in april 2023 is begonnen met het afhandelen van zaken, zijn er tot nu toe zeven behandeld. Dit aantal ligt volgens de recherche-officier van justitie bij parket Midden-Nederland veel lager dan oorspronkelijk verwacht. Dit contrast met de verwachte aantallen roept twijfels op over het nut en de noodzaak van de Blauwe Kamer. Zo kaart recherche-officier Hans Mos het dilemma aan: ‘Agenten handelen niet voor de lol, maar omdat een situatie in de samenleving vraagt om optreden. Het voelt dan slecht als je als agent wordt gelijkgesteld aan een verdachte schurk omdat je in de hitte van de strijd iets misschien niet goed deed.’
Sinds geweldsdelicten door de Blauwe Kamer worden afgehandeld, wordt er bij een verdachte eerst uitvoerig onderzoek gedaan door de rijksrecherche – met bijzondere expertise – in samenwerking met een aparte politieafdeling. Na flink onderzoek vindt er een speciale zitting plaats waarbij drie gespecialiseerde rechters een oordeel over de zaak vellen. Deze bijzondere rechters hebben namelijk zelf als politieagenten gewerkt, of al langer zaken over politiegeweld behandeld. Het voordeel van deze speciale rechtbank is dat de betrokken rechters uitzonderlijke kennis hebben over de context en daarbij ook een beter oordeel over een zaak kunnen vellen. De zittingen zijn openbaar en vinden in Utrecht plaats.
Het afgelopen jaar is de UvA meermaals in het nieuws gekomen omtrent protesten en politiegeweld. Op 7 mei 2024 werd de Oudemanhuispoort door studenten bezet. Dit protest hield dagen vol en mondde uit in een gewelddadig conflict. Vele studenten zijn door zowel de ME als de politie agressief benaderd, opgepakt of weggejaagd. Gezien deze gebeurtenissen vraag ik mij af hoe de gemiddelde student aan de Faculteit der Geesteswetenschappen zich verhoudt tot het debat over politiegeweld. Hoe staan zij tegenover de Blauwe Kamer?
Hanna, 27, Geschiedenis
‘Het is goed om een onafhankelijk orgaan buiten de politie te vinden dat in staat is een oordeel te vellen over machtsmisbruik of geweld. Voordat de Blauwe Kamer als onafhankelijk instituut is vastgesteld, kwamen zaken over politiegeweld direct terug bij de politie. Bij politiegeweld kon je in principe een melding indienen, maar als de politie concludeerde dat het gebruikte geweld proportioneel was, dan werd jij zelf beschuldigd van het maken van een valse aangifte. Aangezien het volgens de wet niet is toegestaan om een vals rapport van politiegeweld in te dienen, was het officieel rapporteren van politiegeweld een riskante stap. Als jij een dergelijk rapport zou indienen, zonder bewijs, was het antwoord van de politie vaak: “Wij hebben helemaal geen grenzen overschreden.” En dan zat jíj́ dus in de problemen. De manier waarop de politie dit tegen je zegt is al een middel tot intimidatie. Het is dus wel echt goed dat de Blauwe Kamer als onafhankelijk instituut te werk kan gaan, zodat een externe partij de zaak kan beoordelen. Ik denk wel dat er nog erg veel stappen gezet moeten worden. Het draait niet enkel om machtsmisbruik maar ook om de angstcultuur die de politie teweeg brengt. De blauwe kamer helpt, maar politiegeweld is een groot probleem dat ook op andere manieren moet worden aangepakt. ’
Maria, 19, Europese Studies
‘Ik vind dat de politie zich aan de geweldsregels moet houden. Politieagenten dragen een verantwoordelijkheid, vooral bij het plegen van geweld. Zonder de Blauwe Kamer kunnen we politieagenten niet verantwoordelijk stellen. Een plek als de Blauwe Kamer is nodig.’
Het draait niet enkel om machtsmisbruik maar ook om de angstcultuur die de politie teweeg brengt.
Daan, 24, Bedrijfskunde en Europese Studies
‘Ik heb weleens gehoord van de Blauwe Kamer. Ik vind het heel goed dat de Blauwe Kamer er is. Politiegeweld is een groot probleem. Vooral na de laatste paar protesten omtrent het Israëlish-Palestijns conflict, vind ik dat er strenger gekeken moet worden naar het gedrag van politieagenten. In de loop der tijd zal blijken of de Blauwe Kamer vaker of minder vaak gehanteerd moet worden. Er is natuurlijk wel een risico dat politieagenten zich beperkt zullen voelen in hun handelen of hun werk, uit angst voor represailles. Strenge regels moeten natuurlijk niet leiden tot onveilige situaties. Maar goed, dat is aan de Blauwe Kamer om te bepalen.’
Cézar, 18, Europese Studies
‘De Blauwe Kamer klinkt als een goed idee. Politiegeweld is duidelijk een groot probleem en we hebben eigenlijk overal in Europa een probleem als het gaat om het melden van politiegeweld. Het proces is vaak lang, vaag en zonder uitkomst. Ik denk dat het een goed idee is om een structuur te hebben die het makkelijker maakt om rapporten omtrent politiegeweld af te handelen.’
Jonas, 20, Filosofie
‘Alleen als de politie veel onnodig geweld pleegt, vind ik dat de Blauwe Kamer gehanteerd moet worden. Zo’n straf als drie jaar na een onnodige moord is nodig, maar het is natuurlijk moeilijk om in te zien of het geweld door de politieagenten uit zelfverdediging is of niet.’
Sophie, 21, Media en Cultuur
‘Ik vind dat politieagenten zich ervan bewust moeten zijn dat er streng op ze gelet wordt, zodat ze geen wettelijke grenzen overschrijden. Overigens vind ik wel dat als studenten plekken bezetten, waarmee je ook een wet overtreedt, zij mogen uitgaan van het optreden van de politie. Het liefst wel zonder geweld natuurlijk, maar er moet niet verbijsterd worden opgekeken als de politie in groten getale probeert deze bezettingen te verbreken. Ook al staat een demonstratie voor een goed doel, je kan er niet van uitgaan dat de politie alleen maar toekijkt. Politieagenten behouden de orde, en de orde is een gegeven van de rechtsstaat. Ik zou niet zeggen dat er echt strenger gelet moet worden op hun wijze van optreden in uit de hand gelopen situaties. Wat ik belangrijk vind aan de Blauwe Kamer, is wel dat de politie haar macht soms gebruikt om te ver te gaan. Het is natuurlijk wel belangrijk dat we politiegeweld door een objectieve lens kunnen bekijken.’
Politieagenten behouden de orde, en de orde is een gegeven van de rechtsstaat.
Liv, 20, Filosofie en Gerrit Rietveld Academie
‘Ik heb wel het idee dat er veel te heftig politiegeweld is. Naar mijn idee zijn hier vaak veel te weinig consequenties voor. Tijdens de demonstraties deze lente vond ik het een rare zet om de ME in te schakelen, terwijl de protesten over het algemeen vreedzaam waren. De politie trad erg gewelddadig op en er was erg veel onduidelijkheid over het moment dat de politie opeens binnen zou treden. Opeens kwam de politie binnen, dat was echt een soort aanval. Er waren veel mensen die eigenlijk weg wilden, maar dat niet meer konden. Dat was best gevaarlijk, veel mensen waren bang en voelden zich verdrongen. Er werd hard ingeslagen op mensen die daar gewoon stonden. Ik vond het een hele rare zet dat de politie zo gewelddadig handelde, ik begrijp niet waarom ze niet eerst probeerden contact te maken of te overleggen. De meeste demonstranten zullen dan namelijk gewoon vredig weggaan. Vaak is het niet de enige optie om gewelddadig op te treden en daarom vind ik dat politiegeweld echt strenger gecontroleerd moet worden.’
Reinoud, 22, Europese studies
‘Naar mijn mening moet politiegeweld strenger gehanteerd worden. Het ligt natuurlijk aan de context, maar er is overduidelijk een rode lijn die keer op keer wordt overschreden als iemand op de grond ligt of de politie maar door blijft slaan, tot bloedens toe. Ik vind het onjuist dat politieagenten ermee wegkomen als ze geweld gebruiken in een situatie waarin dit duidelijk niet nodig was. Op momenten dat mensen als beesten worden weggedreven en hierbij geen keuze hebben om weg te gaan of naar achter te stappen, moet er strenger gekeken worden naar het geweld dat de politie in deze context hanteert.’
Babel Magazine 