Tekst door Pleun Kraneveld, beeld door Eeva Kriek
Wie aanneemt dat uitsluitend de jonge, door een kunstacademie gevormde creatieveling succesvol kunstenaar kan zijn, kent Ginio Elstak nog niet. Na acht jaar lang dagelijks de wereld om zich heen vast te leggen in tekeningen, brengt de 68 jarige Ginio samen met zijn kunstpartner en goede vriend Raymond Cuijpers deze winter een boek uit, waarin de mooiste en meest bijzondere verzamelingen van zijn werk samenkomen. Deze maand ging ik in gesprek met Ginio over zijn werk, zijn inspiratie en zijn visie op de kunstwereld.
Het broek ligt al bij de drukker wanneer ik Ginio spreek op een regenachtige vrijdagmiddag in het atelier van Raymond, Hybrid Cultures. Op 68-jarige leeftijd barst Ginio nog steeds van de energie. Fotografe Eeva en ik treffen hem met een tas vol kunstwerken. Hij toont ons meteen een selectie van zijn werk. ‘Dit zijn maar een paar schilderijen, deze had ik toevallig al bij me,’ zegt hij, terwijl hij de werken één voor één aanwijst. We zijn zo onder de indruk van zijn kleurrijke platteau dat we bijna vergeten foto’s te maken. Eén van de schilderijen toont een levendige straat, met een felblauwe auto geparkeerd voor een donkergrijs gebouw, met de felrode letters “Thai Bar Pexpo River” die meteen de aandacht trekt. Voor het restaurant zit een groepje jongeren bij de auto, gehuld in zomerkleding. Terwijl we samen naar zijn schilderijen kijken, lijkt ook Ginio even het interview vergeten te zijn. Na zijn werk te hebben gezien, nemen we snel plaats op de twee stoelen in het atelier.
Hoe ben je begonnen met kunst maken?
In 2016 begon ik echt. Toen ik 60 was. Ik stopte met werken en zat thuis. Ik had een burn-out en ik was niks aan het doen. Maandenlang kwam ik niet toe aan mijn werk, ik begaf me vaak in cafés of bij vrienden thuis. En toen dacht ik terug aan wat ik vroeger leuk vond om te doen: schilderen. Ik begon buiten, op straat en in cafés. Tijdens mijn burn-out was alles zwart-wit. Door te tekenen begon ik langzaam weer kleur te zien. Op een gegeven moment kwamen mensen naar mij toe met het compliment dat mijn dochter goed kon tekenen. ‘Mooie kindertekeningen, je dochter heeft talent,’ zeiden ze. Ik kreeg een klap in mijn maag, ook al was het niet lullig bedoeld. Ik durfde toen niet meer toe te geven dat het mijn eigen tekeningen waren. ‘Dankjewel,’ reageerde ik dan. Dit zijn de eerste tekeningen die je in het boek terug kunt vinden.
Op de kaft van je schetsboek staat ‘blaka tara’. Is dit je artiestennaam?
‘Ja en nee. Het woord blaka tara betekent ‘zo zwart als teer’ in het Surinaams, het is een scheldwoord. Blaka tara gebruik ik niet meer, ik gebruik nu voornamelijk mijn eigen naam, Ginio Elstak. Maar ik gebruik blaka tara wel nog als een geuzennaam, een soort grap. Mijn vrienden en ik vonden het wel lachen. Vaak snappen mensen de dubbele lading niet, ze begrijpen niet dat ik het woord ironisch gebruik. Maar als je het niet snapt, kan ik het ook niet uitleggen.’
Hoe zou je de tekeningen in dit boek beschrijven?
Wie ik ben zit in mijn tekeningen. Ik heb mezelf beter leren kennen door mijn kunst, en mensen hebben mij door mijn kunst leren kennen. Ik maak mijn kunst door mijn blik. Ik teken wat ik zie. Ik denk dat je mijn stijl als urban zou kunnen beschrijven. Ik schilder alledaagse bezigheden, een soort snapshots. Natuurlijk wil ik wel iets meer dan enkel mooie plaatjes maken, maar ik hou vooral van basale dingen. Ik ben zelf ook niet zo complex. Er is weleens tegen mij gezegd dat mijn kunst op die van Henry Taylor lijkt. Dat is voor mij een groot compliment. Mijn stijl heeft misschien ook iets met zwart, dat is mij weleens verteld. Gisteren is een vriend van me komen kijken naar mijn werk en hij zei: ‘Wauw, wat een Caribish werk!’ En ik dacht ‘Wat bedoelt hij? Kan je zien dat ik zwart ben, ofzo?’ Hij vond dat de kleurstelling een Caribische sfeer heeft. Ja, dat is misschien wel zo, maar daar ben ik zelf niet mee bezig. Ik teken gewoon wat mij opvalt. En wat er dan uitkomt, is dan wel min of meer wie ik ben. Dat is eigenlijk sinds ik ben begonnen met kunst maken niet veranderd.
Waarom ben je niet eerder begonnen met kunst maken?
Ik was altijd druk met andere dingen, toch had ik het gevoel dat er iets in me zat dat er niet uitkwam. Ik had altijd de drang om iets te maken, te tekenen of te kleien, maar ik was gewoon bezig met het leven leven. Ik gaf Nederlands en Engels les op de middelbare school en in het volwassenenonderwijs. Ik was gewend om te werken, en druk bezig te zijn. Als ik dan thuiskwam was ik kapot. Kunst maken was het laatste waar ik aan dacht. Toen ik plotseling zonder werk zat door mijn burn-out had ik veel tijd over, en begon ik aan allerlei creatieve activiteiten. Het gaf me een nieuwe kick, een bron van energie. Ik nam mijn tekenboek overal mee naar toe: buiten, tijdens diners en met vrienden. Ik ben blij dat ik het weer heb opgepakt. Het was een geluk bij een ongeluk, die burn-out. Ik had het nodig als aanleiding om te beginnen. Toen ik in 2016 begon met schilderen, was ik 10 als kunstenaar. Ik ben nu dus 18, nog een tiener. Daarom beschrijven mensen mijn stijl vaak als naïef.
Zie je naïviteit als compliment?
Vroeger betekende naïef voor mij een beetje simpel of ongeschoold. Ik ervoer het niet als compliment. Later begon het juist puur en authentiek te betekenen, voor mezelf en de mensen om mij heen. Ik vind het nu dus niet erg dat mensen mijn stijl naïef noemen. Ik snap wel wat mensen bedoelen. Je kan zien dat ik geen academische opleiding heb gehad. Soms nemen mensen me minder serieus. In zekere zin ben ik een outsider kunstenaar, ik val op meerdere vlakken buiten de boot. Een tijdje heb ik geprobeerd om aansluiting te vinden bij andere kunstgroepen, maar ik merkte dat zij niet op mij zaten te wachten. Dat is niet altijd leuk, maar soms ook weer wel. Het feit dat ik geen kunstopleiding heb gedaan geeft me juist vrijheid. Ik ben in staat om buiten de hokjes te werken. Kunstenaars zien vaak de kunstgeschiedenis zonder dat ze deze willen zien. Ze werken binnen de dominante regels van de kunstwereld. Ze plaatsen een kunstwerk in een bepaalde tijd en periode, in een bepaalde lijn. Ik voel me vrij. Ik werk graag met karton en goedkope verf. Alhoewel ik niet heb leren schilderen, heb ik door ervaring leren kijken.
Wat heeft de ervaring je geleerd?
Ik vind mezelf geen naïeve kunstenaar meer, ik ben de afgelopen jaren enorm gegroeid. Ik laat mijn werk zien in verschillende kunstruimtes, ateliers en kerken. Ook heb ik enorm veel connecties gemaakt, ook heb ik door mijn kunst Raymond leren kennen. Daar ben ik enorm dankbaar voor. Ik hoop ook door dit boek erkenning te krijgen voor de kunst die ik maak, ongeacht de dominante regels van de kunstwereld.
Tijdens mijn burn-out was alles zwart wit. Door te tekenen begon ik langzaam weer kleur te zien
Wat zijn deze dominante regels van de kunstwereld?
Deze zijn eigenlijk in een constante verandering. Momenteel zie je een focus op activistisch werk. Het podium is nu voornamelijk gebaseerd op de achtergrond van de kunstenaar. Als je naar een museum gaat, zie je voornamelijk grote kunstenaars, en steeds dezelfde namen. Er wordt puur en alleen naar de achtergrond van de kunstenaar gekeken. De inclusiviteit van de kunstwereld is daarom nog steeds geforceerd. Ik was op een gegeven moment in het Stedelijk Museum en ik raakte in gesprek met de curator van een museum in Kameroen. En ik dacht; wauw, een zwarte curator. Dit blijft nog steeds zeldzaam. Op papier wordt de kunstwereld diverser, maar in de realiteit is dit vaak oppervlakkig. Er wordt een paar zwarte kunstenaars een podium gegeven, maar meer om hun achtergrond dan om hun kunst zelf.
Kan ik dit opvatten als kritiek naar de kunstwereld toe?
Jazeker. Witte kunstenaars durven geen kritiek te leveren op donkere kunstenaars, de kunstwereld blijft gescheiden. Je wordt altijd geprofileerd op basis van huidskleur.
Is de kunstwereld aan het veranderen?
Langzaam, maar ja. De kunstwereld kantelt al een beetje. Er zijn toch een aantal zwarte kunstenaars die een podium hebben, en dat is een begin. Amerika loopt in dit opzicht best voor, we kunnen dat land ook als voorbeeld nemen.
Kan dit boek daaraan bijdragen?
Er is nu een kloof in de kunstwereld, tussen kunstenaars die net beginnen en de galerie zelf. En ik durf niet te zeggen wie die gaat overbruggen, maar we hopen stiekem wel een ander beeld over de kunstwereld te schetsen. Wij, Raymond en ik, zijn een van de vele initiatieven, dus uiteindelijk hopen we een verschil te kunnen maken. Door een boek van kunst uit te geven wordt kunst toegankelijker. Een boek is handig, praktisch en makkelijk bereikbaar. Je kan een boek lenen en uitlenen. Het is inclusiever dan bijvoorbeeld een schilderij in een museum. Zo hopen we de brug van exclusiviteit in de kunstwereld te doorbreken. Het boek gaat natuurlijk niet alleen om mezelf, ik hoop een boodschap over te brengen. Tuurlijk hebben we er een reproductie van gemaakt, maar we hebben expres geen tekst in het boek, omdat we het als kunstwerk zelf zien. Hopelijk zal het straks in diverse musea liggen, en de plaats krijgen die hij verdient. We zijn natuurlijk best klein, dus je moet niet te veel van ons verwachten. We trappen de deur niet open, maar we geven die wel een tikje.
In eerste instantie maak ik de kunst voor mezelf, maar ik wil het ook toetsen aan de wereld
Dit is de eerste uitgave van je kunst. Heeft deze uitgave betekenis voor je?
Zeker, het is eigenlijk nooit mijn bedoeling geweest, maar nu het eenmaal gaat gebeuren ben ik wel heel blij. Ik had altijd het gevoel dat er meer moest zijn. Meer dan enkel leraar en sporter zijn. Door omstandigheden heb ik gevonden wat ik zocht. Zonder mijn kunst, en nu ook dit boek, zat ik nog steeds thuis in mijn kamertje. Wat ook wel lekker was, maar het is beter om ergens naartoe te werken. Nu mijn werk mijn atelier uitkomt, heeft mijn kunst pas écht betekenis. In eerste instantie maak ik de kunst voor mezelf, maar ik wil het toetsen aan de wereld. Het boek heeft ervoor gezorgd dat mijn kunst mijn kleine wereldje uit is gekomen. Na 8 jaar werk heb ik nu iets tastbaars. Dit boek is mijn legacy, ik kan nu gewoon dood gaan.
Het boek Ginio Elstak is nu verkrijgbaar bij boekhandel Athenaeum en online via www.asuitgevers.nl.
Daarnaast wordt op zondag 8 december een boekpresentatie georganiseerd door Raymond Cuijpers in Hybrid Cultures. Meer informatie over het evenement is te vinden op www.hybridcultures.org
Babel Magazine 
Het broek ligt al bij de drukker ?
LikeLike