Tekst door Dominique Seelen, beeld door Jules Koster
Wanneer het zomer is, lijkt de betonnen jungle van de stad alle warmte van de dag te weerkaatsen en rechtstreeks op mij af te vuren. Met een beetje geluk vind ik ergens nog een zielig boompje, dat met zijn drie blaadjes een minimale hoeveelheid schaduw biedt. Om samen deze oververhitting van de stad tegen te gaan, daag ik je uit de tuinier in jezelf aan het werk te zetten!
Wanneer het zonnetje flink begint te schijnen, is het in de stad al gauw veel warmer dan op het platteland. Dit verschijnsel wordt het hitte-eilandeffect genoemd. Dit komt ten eerste door de smalle steegjes met hoge huizen aan weerszijden, waar het weinig waait en de hitte dus lekker blijft hangen. Dit soort straatjes worden daarom ook wel street canyons genoemd (verwijzend naar de rotskloven zoals de Grand Canyon waar het enorm heet kan worden in de zomer). Een andere oorzaak is dat beton en tegels zonnestralen absorberen en vervolgens de hitte verspreiden. Denk bijvoorbeeld aan de zwoele warmte die je op je huid voelt wanneer je ‘s avonds dicht langs een huis loopt.
Een fantastisch initiatief dat zich inzet voor de strijd tegen het hitte-eilandeffect, is het NK Tegelwippen. Dit is een nationale wedstrijd tussen gemeenten waarbij het doel is om zoveel mogelijk tegels uit achtertuinen, voortuinen en openbare plekken te wippen om er vervolgens planten, bomen en bloemperken te laten groeien. Doordat de zonnestralen het water verdampen uit de planten en bloemen, wordt er in de zomer koelte verspreid. Bovendien zorgt deze vergroening voor een grotere diversiteit aan insecten en het ziet er natuurlijk veel vrolijker uit!
Zelfs als je geen tuin hebt, of geen zin hebt om elke dag zorg te dragen voor je net nieuw geplante bloembed, kun je toch je steentje (of moet ik zeggen plantje) bijdragen, en ervoor zorgen dat we in een wereld met meer groen zullen leven. Om je op weg te helpen geef ik je een aantal voorbeelden om bloemen en planten in of rondom je huis te laten groeien. Met handige tips en tricks heb je binnen no time een leuk resultaat, en kan je jezelf ook nog eens een schouderklopje geven omdat je een milieuvriendelijke daad hebt verricht.
Minimale inzet, maximale oogst
Voor mensen die niet veel ruimte hebben voor grote planten, maar wel nog een stukje vensterbank over hebben waar een potje kan staan, is dit een leuke en vruchtbare optie.
Benodigdheden:
- Handschoenen
- MM mini (dit is een growbag van gerycyled plastic)/ een (jam/pindakaas/aardenwerken) potje
- of een oud soepbord (alleen voor kleine zaadjes geschikt)
- Potgrond
- Zaadjes of supermarkt kruidenpotjes
Voordat je aan de slag gaat met het planten, kies je eerst een geschikte pot. Je kunt gaan voor een milieuvriendelijke optie (zoals de MM Mini), maar als je dit te veel van het goede vindt, volstaat een ander soort potje ook (denk bijvoorbeeld aan een lege pindakaaspot). Het is wel belangrijk deze eerst even goed schoon te maken om te voorkomen dat achtergebleven etensresten zich ontwikkelen tot schimmels. Eenmaal schoongemaakt is het belangrijk te beslissen of je een kruidenplantje uit de supermarkt wilt gebruiken of dat je de kruiden wil laten groeien vanuit zaadjes. De eerste heeft sneller resultaat, de tweede geeft meer voldoening: kies wat jij leuk vindt!
Optie 1: Als je kiest voor een kruidenplantje, gebruik dan een potje dat groot genoeg is: de wortels moeten nog wat kunnen groeien! Vul het potje met een laagje potgrond, plaats het kruidenplantje erin en vul met extra potgrond. Let er wel op dat je het niet helemaal tot de rand vult, omdat je anders bij het water geven sneller morst. Zorg dat je het geheel stevig aandrukt, en geef vervolgens een scheutje water.
Tip: De waterbehoefte van kruiden varieert afhankelijk van de locatie en omstandigheden dus is het belangrijk regelmatig de vochtigheid te checken. Wanneer je met een droge vinger op de potgrond duwt en merkt dat het een beetje nattig voelt en goed meegeeft, dan is je plantje nog gehydrateerd. Voelt het ruw en korrelig, dan is het dringend zaak een flink plens in het potje te gieten! Geef niet in één keer te veel water. Dan zal het namelijk niet volledig opgezogen worden door je plant waardoor de wortels gaan schimmelen.
Tip: Zet het kruidenplantje niet op een plaats waar hij overdag in het directe zonlicht staat, dat zorgt ervoor dat de blaadjes verbranden.
Twijfel je over welk soort kruid je wilt planten? Een echte aanrader is rozemarijn. Dit plantje heeft niet alleen een heerlijke geur, maar tijdens de bloei groeien er ook elegante paarse bloemetjes aan de takken. Tijm is ook een leuke optie: het groeit als een gek, en je kan het in veel gerechten gebruiken.
Optie 2: Als je zaadjes in plaats van plantjes gebruikt, vul je de pot tot ongeveer 2 cm onder de rand. Vervolgens doe je de zaadjes erin en sprenkel je nog een klein beetje aarde erover heen. Bij zaadjes is direct zonlicht minder problematisch zolang er geen plantje te zien is. Let er dan wel op dat je hem vaak water geeft, anders droogt het geheel uit en gaat er helemaal niks groeien.
Tip: Een leuke optie is het zaaien of planten van Oost-Indische kers. Dit is een klimplantje en daarom leuk om bijvoorbeeld in een hoek te plaatsen en tegen de muur te laten groeien. Daarnaast komen er super mooie gele, rode en oranje bloemen aan die je ook nog eens kan gebruiken om je salade mee te decoreren! (Let er wel op dat je dan de eetbare versie koopt..)
Optie 3: Als je het nog makkelijker wilt houden, vul dan een oud soepbord met ongeveer 2 cm potgrond. Strooi hier vervolgens zaadjes van waterkers op waarna je het weer bedekt met een klein laagje aarde. Als je het regelmatig water geeft, kan je binnen 1 à 2 weken van een belegd broodje kaas met verse waterkers genieten!
Tip: Wil je voor de zomer nog genoeg geld overhouden om lekker wat avonden uit te gaan? Check dan de site van plantjes.nl. Hier worden budgetvriendelijke studenten-planten aangeboden. Bovendien verkopen veel supermarkten niet alleen kruidenplantjes, maar ook andere planten en zaadjes. Deze zijn vaak super goed, en helemaal niet duur! Ook is het de moeite waard de kortingstafel in het tuincentrum even te checken. Soms ziet een afgeprijsde plant er namelijk niet helemaal top meer uit, maar bloeit hij met de goede verzorging na een tijdje toch weer als vanouds.
Voor de meer geavanceerde tuinier die buiten aan de slag wil
Mocht je nou toch iets meer uitdaging zoeken en een project willen uitvoeren dat je buiten of op een binnenplaats kan zetten, dan is deze DIY helemaal voor jou!
Benodigdheden:
- Een grotere aardewerken pot of (liever) Eco-pot (gemaakt van gerecycled plastic)
- Handschoenen
- Potgrond en aanplantaarde
- Lentebloeiers en zomerbloeiers (diverse soorten)
- Bloembollen (diverse soorten)
Als je ruimte hebt voor een wat grotere pot, dan is het leuk om deze vol te zetten met plantjes die op verschillende momenten bloeien en groeien, zodat je gedurende een lange periode kan genieten van een vrolijke bloempot.
Voordat je aan de slag gaat met het vullen van je pot, is het belangrijk om na te denken hoe je met hoogteverschil gaat werken. Je kunt ervoor kiezen hoge en lage plantjes door elkaar te zetten, of deze juist te rangschikken van hoog naar laag. Je kan ook beslissen of je hangplantjes wil die je dan aan de zijkant van de pot plant zodat deze over de rand heen naar beneden groeien. Of je zet de pot juist tegen een muur aan zodat klimplanten omhoog kunnen kruipen. Er is geen goed of fout, dus je kan het zo gek bedenken als je wil, als je maar zorgt dat elk plantje voldoende zonlicht krijgt.
Tip: Als je inspiratie wil, kijk dan naar Gardeners World. Dit is een heerlijk (ontspannend) programma van de wereldberoemde Britse tuinier Monty Don. Hij bedenkt werkelijk de meest sierlijke combinaties en geeft ook nog eens handige tips.
Optie 1: Om te zorgen dat je plantenbak er zo lang mogelijk gezellig uitziet, is het belangrijk een combinatie van lentebloeiers en zomerbloeiers te maken. Lentebloeiers zijn bijvoorbeeld tulpen, narcissen, allium en blauwe druifjes. De kievitsbloem is vanwege zijn bijzondere bloemblaadjes ook echt een aanrader! Het leuke van het gebruik van bollen, is dat het weinig ruimte in beslag neemt in je pot en dat ze tijdens het groeien vrolijk boven de andere plantjes uitpiepen.
Wanneer de lentebloeiers zijn uitgebloeid is het aan de zomerbloeiers om los te gaan. Als je kiest voor wat kleinere zomerbloeiers, dan zijn goudsbloempjes of afrikaantjes echt prachtig. Wil je liever iets dat hoger is, dan zou ik dahlia’s of ridderspoor aanraden.
De planten die ik net als suggesties heb opgeschreven zijn éénjarige planten. Dat betekent dat ze een jaar bloeien en daarna niet nog een keer opkomen. Vind je het leuk om elk jaar je plantenbak opnieuw te vullen, dan is dit de perfecte keuze voor jou!
Optie 2: Als je liever een bak voor meerdere jaren wil dan moet je kiezen voor meerjarige planten. Voorbeelden hiervan zijn: akelei, anemoon en geranium. Ook rozen zijn meerjarige planten en bovendien in alle soorten en maten verkrijgbaar.
Tip: Een meerjarige plant die ook nog eens een klimplant is, heet de clematis. Je hebt enorm veel verschillende soorten, en ze bloeien werkelijk prachtig. Wil je nog meer de exotische kant op? Dan zijn passiebloemen ook een hele goede optie als klimmer tegen je muur.
Optie 3: Als je aan de slag wil met meerjarige hangplantjes, dan is maagdenpalm een topper. Het plantje heeft kleine groene blaadjes en vrolijke bloempjes in paars, wit of roze. Ze groeien flink, dus binnen no time heb je een groen tapijtje om je pot heen hangen!
Tip: Kijk bij het kopen van een plant ook of hij winterhard is. Als er een sneeuwvlok op het etiket staat, dan weet je dat dat het geval is. Het plantje zal dan in de winter niet zijn blad kwijtraken, dit zorgt ervoor dat je dus ook gedurende de sombere maanden nog een beetje groen in je tuin hebt.
Als je je bak gaat vullen is het belangrijk zowel potgrond als tuinaarde te combineren. De aarde zal dan namelijk wat voedingsrijker zijn en dat komt ten goede aan alle bloeiers die je erin gaat zetten. Mocht je een combinatie maken van bollen en plantjes, doe dan eerst de plantjes in de aarde en daarna de bollen. Zo weet je precies waar er nog ruimte is.
Hou goed in de gaten of je gevulde bloembak vochtig genoeg is, want hoe meer plantjes in je bak, hoe dorstiger ze zijn.
Tip: Wil je vlinders en insecten verwelkomen in je tuin? Plant dan bijvoorbeeld judaspenning: een delicaat plantje dat populair is onder de vlinders. Lavendel is helemaal hot bij de bijen.
Hopelijk ben je geïnspireerd geraakt door een van deze projecten en ga je deze zomer aan de slag. Niet alleen zal je tuin of kamer er een stuk vrolijker uitzien, je draagt ook nog eens bij aan een groenere, meer zuurstofrijke en hittebestendige wereld! Om een steuntje in de rug te geven, is er voor diegene die de meest creatieve, vrolijke of gekke bloembak of kruidenpot heeft gemaakt een ereplaats te verdienen in de Babel-editie na de zomer. Dus schroom niet en stuur een foto van jouw creatie naar babel-fgw@uva.nl. Wie weet, zie je jouw project wel schitteren in het eerstvolgende nummer!
Babel Magazine 