Tekst door Rinke van der Veen, beeld door Romy Veeken
Terwijl er gediscussieerd wordt over de komst van een erotisch centrum in Amsterdam, blijft het dagelijks leven op de Wallen gewoon doorgaan. Grote hoeveelheden toeristen spenderen er hun vakantie en menige horeca-onderneming is hierop ingespeeld. Een heus pretpark vol amusement. De mogelijkheden zijn er eindeloos, ook op het gebied van porno, zo blijkt.
Het straatbeeld van de Wallen wordt gekenmerkt door de stroom toeristen die vanuit verschillende uithoeken samenkomen om de unieke ‘Amsterdamse ervaring’ te beleven. In combinatie met de enorme hoeveelheid coffeeshops, Nutella-winkels en alcoholverkooppunten, is dit voor mij reden genoeg om dit gebied liever zorgvuldig te mijden. Totdat een vriend mij even geleden vroeg of ik meekwam naar een Ierse pub op de Wallen. Ik zou niemand aanraden om op een zomeravond door de volgepakte straten van de Wallen te fietsen, maar met behulp van een goede fietsbel kwamen we uiteindelijk toch heelhuids aan. Op een terrastafel van de pub lag een rode folder verborgen onder een kaars. Het was een reclame voor een ´onvergetelijke 5D-pornobioscoop´. Geïnteresseerd in de titel, begon ik de folder door te lezen, die maar liefst in vijf verschillende talen liet weten dat dit dé plek was om te bezoeken voor een unieke seksuele ervaring in Amsterdam. Even later spotte ik vanaf het terras de neonrode lichten van de bioscoop. Klaarblijkelijk was het mogelijk om na een paar drankjes in de pub gelijk door te gaan naar het volgende vermaak.
Op de Wallen zijn ‘standaard’ seks- en pornobioscoopen al langer een bekend fenomeen en dit maakt het ook een toepasselijke locatie voor een 5D-pornobioscoop. Hoewel ik normaal niet veel interesse heb in toeristische trekpleisters, wilde ik er nu toch graag achter komen wat deze attractie daadwerkelijk inhield. Uiteindelijk heb ik ervoor gekozen, mogelijk tot teleurstelling van de nieuwsgierige lezer, de bioscoop niet te bezoeken. En dat was misschien maar beter ook: zoveel heb ik namelijk niet gemist, als ik de artikelen mag geloven waarin over de ervaring van de bioscoop wordt geschreven. In een artikel van Spuiten en Slikken van april 2019 wordt de film als volgt omschreven: ‘beelden van de Amsterdamse Wallen worden afgewisseld met snelle en vluchtige shots van seks. Je moet goed opletten, want als je even met je ogen knippert, door het water wat in je gezicht spuit, is de seks alweer voorbij.’ De conclusie van het artikel luidt: ‘Het is minder porno en meer een kermisattractie.’ Een ander artikel van NPO3 van september 2022 laat weten: ‘De film belichaamt wat de typische Wallen-toerist denkt dat Amsterdam is.’ Voor degenen die meer uitleg en informatie willen over de bioscoop, verwijs ik graag door naar de desbetreffende artikelen, maar mij lijkt de naam ‘5D-porno’ wat aan de ervaring voorbij te gaan. Met de doorsnee Wallen-toerist als doelgroep, lijkt de film als doel te hebben om de kijker voornamelijk kennis te laten maken met de Wallen: een buurt vol mogelijkheden tot seks en wiet, blijkbaar.
De 5D-pornobioscoop is een bijzondere poging tot vermaak en vernieuwing in het toeristische aanbod op de Wallen, maar tegelijkertijd doet het toch ook erg als een symbool van de doorgeslagen commercie in het gebied aan. De 5D-pornobioscoop is namelijk niet de enige ‘kermisattractie’ op de Wallen en lijkt aansluiting te vinden bij de bredere Disneyficatie van de Wallen, waar vele ondernemers op unieke manieren hun slaatje uit proberen te slaan. Disneyficatie is een term die verwijst naar een iets, in dit geval een gebied, dat steeds meer gaat lijken op een pretpark. Een plek waar mensen een perfecte versie van een bepaalde werkelijkheid moeten ervaren. Op de Wallen is dit een gecreëerde realiteit waar prostitutie, drugs en alcohol op de voorgrond staan – en dat midden in het centrum van Amsterdam. Deze verandering gaat dan ook vaak ten koste van hetgeen niet tot deze werkelijkheid behoort. Maar hoe zijn we eigenlijk in deze werkelijkheid terechtgekomen?
Als onderdeel van het oudste gedeelte van Amsterdam, heeft de Wallen een lange geschiedenis die terug te herleiden is naar de dertiende eeuw. Tot ongeveer de helft van de zestiende eeuw wordt het gebied gekenmerkt door zijn kloosters. Hierna komt de Wallen alsmaar in het teken te staan van de aanwezige prostitutie. Doordat de Wallen een havengebied was, kwamen er in het begin vooral de havenarbeiders op af, maar naarmate prostitutie gedurende de negentiende en twintigste eeuw in andere delen van Nederland verboden werd, werd het publiek dat naar de Wallen trok steeds uiteenlopender. Doordat steeds meer mensen op het gebied afkwamen, konden ook steeds meer coffeeshops, café’s en andere ondernemingen, die bij het publiek aansloten, zich hier vestigen. Net als bij een symbiotische relatie, waarbij twee levensvormen van elkaars aanwezigheid profiteren, konden de ondernemingen goed overleven dankzij de aanhoudende stroom bezoekers, die inmiddels ook bestond uit vele toeristen, en zorgden die ondernemingen er op hun beurt weer voor dat de bezoekers uiteindelijk tevreden naar huis vertrokken. Een zelfvoorzienende relatie die zich zo alsmaar heeft kunnen uitbreiden door prikkels om mensen van buitenaf naar Amsterdam te laten komen, zoals de goedkope vliegtickets.
Deze korte geschiedenis maakt duidelijk dat sekswerk al lange tijd aanwezig is op de Wallen en tot op zekere hoogte van invloed is geweest op zijn huidige staat. Tegenwoordig is dit belang alleen steeds moeilijker terug te vinden in de aantrekkingskracht van het toerisme op de Wallen. De gemeente deed onderzoek naar wat de hoofdreden van toeristen op de Wallen was om naar Amsterdam te komen. Hieruit bleek dat nog maar een gering deel daadwerkelijk voor de raamprostitutie komt. Het overgrote deel benoemt coffeeshops, fietsen of het stadsbeeld als hoofdredenen om Amsterdam te bezoeken. Als ik het over doorgeslagen commercie op de Wallen heb, doel ik dan ook voornamelijk op de wereld die hieromheen is gevormd, zoals de 5D-pornobioscoop, en niet het sekswerk. Aangezien het gebied (weet ik uit ervaring) nog te ontlopen is, waarschuw ik hier niet voor de aanwezigheid van dit pretpark, maar wijs ik alleen op zijn uitbreiding en de mogelijke gevolgen die Disneyficatie kan hebben.
Het zogenoemde ‘monsterverbond’, bestaande uit verschillende groepen die zich tegen de komst van een erotisch centrum scharen, lijkt ook te suggereren dat de Wallen inmiddels een soort pretpark is geworden. Tijdens het overhandigen van een petitie met 22.000 handtekeningen tegen de komst van het erotisch centrum, luidde hun advies om de Wallen te verbeteren als volgt: ‘het gebied kan daarvoor het beste benaderd worden alsof het een groot festival is, door effectief crowdmanagement toe te passen.’ Crowdmanagement is nu nog niet aan de orde, maar na een lange tijd waarin het steeds makkelijker werd voor toeristen om naar de Wallen te komen, zijn er tegenwoordig steeds meer maatregelen die hun komst beperken of in ieder geval de ervaring proberen aan te passen. Denk bijvoorbeeld aan de duurdere vliegtickets, maar ook het blowverbod en de vroegere sluitingstijden die gelden op de Wallen.
Het is nog onduidelijk wat deze maatregelen teweeg zullen brengen, maar het feestje in het centrum van Amsterdam blijft voorlopig voortduren. Een feestje waar steeds meer Amsterdammers zich aan onttrekken en waar klaarblijkelijk minder interesse in is dan in de raamprostitutie. Mogelijk is het dan ook niet de oplossing om een nieuw erotisch centrum op te zetten in de hoop dat dit de Wallen zal veranderen, maar om meer te concentreren op alles wat zich eromheen is gaan nestelen. Daar wordt namelijk het grootste feest gevierd, en niet meer achter de ramen met rode lampjes.
Babel Magazine 