Leuke stomme films

Tekst door Phoebe Meekel, beeld door Winonah van den Bosh

Het is zondag, en dat betekent voor mij: filmdag. Comfortabel zit ik onder de dekens op de bank, terwijl ik geniet van mijn warme chocolademelk. Klassiekers als The Wizard of Oz of Singing in the rain komen voorbij. En heel af en toe wordt er een zwart-wit film opgezet door mijn moeder. Ik geloof dat men vroeger in een kleurloze wereld leefde. En bijna geloof ik dat er vroeger geen geluid was, wanneer ik stomme – ook wel stille – filmklassiekers van Charlie Chaplin kijk.

Het is al lang geleden dat ik een stille film keek op zondag. Nu kijk ik nooit meer deze klassiekers. Sterker nog, veel stille films zijn uit mijn geheugen verdwenen. En dat is zonde, want stomme films zijn juist zo grappig en geven me een gevoel van thuiskomen. Ik ben voor dit Babelnummer op onderzoek gegaan en heb vele stille films opnieuw gekeken. Hier zijn mijn vier favoriete stomme films, die iedereen ooit eens gezien moet hebben!

Le voyage dans la lune (1902), Georges Melies: 7,0

Wanneer ik aan stille films denk, komt als eerste het iconische beeld van een raket in het oog van de maan naar boven. George Méliès Le voyage dans la lune – op reis naar de maan – is de eerste sciencefictionfilm ooit. Het is ook de eerste stille film die ik ooit heb gezien. Als zesjarige snapte ik maar weinig van de vele personages en snel bewegende beelden, maar nu moet ik vooral lachen om de absurditeit en – nog in kinderschoenen staande – effecten van deze film. Door de geschilderde decors, stilstaande camera en het gebrek aan diepte is het net alsof je naar een toneelstuk kijkt: een keer iets anders dan de ver ontwikkelde films van vandaag. Deze film duurt maar veertien minuten en is daarom perfect voor degenen die moeilijk hun concentratie ergens bij kunnen houden. Mocht je spanningsboog langer zijn: speel ook Martin Scorsese’s Hugo af, waarin wordt verwezen naar Le voyage dans la lune!

Chaplin acteerde, danste, en deed zijn eigen acrobatische stunts in verschillende films

Metropolis (1927), Fritz Lang: 7,8

Metropolis daarentegen, is absoluut niet geschikt voor mensen die alleen korte films kunnen kijken. Deze Duitse sciencefictionfilm duurt namelijk twee-en-een-half uur. Het verhaal speelt zich af in de toekomst – in 2026 om precies te zijn – en schetst een dystopisch wereldbeeld waarin twee groepen mensen van elkaar gescheiden leven. Boven de grond leven de ‘denkers’ in luxe, terwijl diep onder de grond de arbeiders in erbarmelijke omstandigheden leven. Maar deze arbeiders zijn onmisbaar: ze besturen machines waar beide groepen afhankelijk van zijn! De maatschappijkritiek in Metropolis is vandaag relevanter dan ooit. Ook wij zijn in onze kapitalistische samenleving afhankelijk van mensen die in veel slechtere omstandigheden leven dan wij. Denk aan kledingarbeiders in Bangladesh of minderjarigen die werken in gevaarlijke tinmijnen voor je iPhone. Maar buiten de ruimte voor reflectie op onze maatschappij, word je door de iconische robot en klassieke muziek van Gottfried Huppertz vooral gezogen in het verhaal. En ook leuk: Metropolis wordt vanuit de ‘nieuwe toren van Babel’ bestuurd!

City Lights (1931), Charlie Chaplin: 8,5

Je herkent hem door zijn komische snor, bolle hoed en grote schoenen: The Tramp (zwerver) van Charlie Chaplin is hét gezicht van stomme films. Chaplin acteerde, danste, en deed zijn eigen acrobatische stunts in verschillende films. En mijn mond viel open van verbazing toen ik erachter kwam dat hij zijn eigen films regisseerde, de scenario’s schreef en ook de filmmuziek zelf componeerde!

In City Lights speelt Chaplin The Tramp die verliefd wordt op een arme, blinde vrouw die bloemen op straat verkoopt. Ze denkt dat hij een miljonair is, en The Tramp probeert dit beeld in stand te houden, omdat hij haar niet wil teleurstellen. Mijn hart smelt wanneer The Tramp allerlei klusjes doet om geld voor zijn liefde bij elkaar te krijgen. Zo gaat hij straatvegen of op een klungelige manier boksen tegen een pro. Ik kom de film niet door zonder een glimlach op mijn gezicht. Als kind was ik zelfs een beetje verliefd op The Tramp. Ondanks zijn pech blijft hij namelijk op wonderbaarlijke wijze positief en heeft hij het beste met anderen voor. Dat maakt hem zo aandoenlijk.

Modern Times (1936), Charlie Chaplin: 8,2

Chaplin komt niet voor niets twee keer voor in dit lijstje. Zijn stille films zitten – in tegenstelling tot andere stille films – het meest helder in mijn geheugen. Vele herinneringen komen uit de film Modern Times, waarin The Tramp wederom voorkomt. Deze keer werkt hij in een fabriek. Hij doet daar repetitief werk aan de lopende band en de werkdruk wordt steeds hoger. Op een gegeven moment raakt The Tramp overwerkt en belast hij zijn collega’s, door hen in de weg te zitten en machines te vernielen. En ook bij zijn opvolgende baan als timmerman van een schip veroorzaakt The Tramp chaos: hij duwt een niet-afgemaakt schip per ongeluk in de zee. 

In Modern Times komt The Tramp in aanraking met een dakloze vrouw – heeft Chaplin iets met arme vrouwen? – die net brood heeft gestolen. En ja, ook hier raakt The Tramp verliefd op haar. Bij zijn nieuwe baan als nachtwacht van een warenhuis neemt hij zijn geliefde stiekem een avond mee. Ik vroeg me tijdens het kijken van Chaplins stille films al af wanneer dé rolschaatsscene zou komen. En hier is hij eindelijk. The Tramp pakt rolschaatsen en danst op soepele wijze door het warenhuis. En om indruk te maken op zijn liefde, doet hij een blinddoek op tijdens het rolschaatsen. Wat hij niet weet, is dat hij zich zo in een gevaarlijke situatie waant. Dit stuk is niet spannend of eng, maar juist het grappigste gedeelte van de film. Eigenlijk mijn favoriete scène uit alle films van Chaplin die ik heb gezien. Hoe komt The Tramp toch altijd in zo’n gevaarlijke situatie terecht?

Zo, nu kan jij ook met je chocolademelk, thee of limonade onder de dekens naar deze klassiekers kijken. En goed nieuws: deze films zijn allemaal te vinden op YouTube, zonder reclame. Veel plezier met het bewonderen van stomme films!