De helpende hand van Joni Mitchell

Tekst door Pleun Kraneveld, beeld door Winonah van den Bosch

Vorig weekend kwam ik bij het openen van mijn Spotify pagina een aangename verrassing tegen; zangeres Joni Mitchell heeft na een afwezigheid van ruim twee jaar besloten haar nummers weer op Spotify te zetten. Een vlaag van oude corona herinneringen overspoelde me, en ik werd omhuld door de verlangens die mij tijdens de eerste pandemie troffen. De optimistische gitaarklanken van de Canadese zangeres hebben mij tijdens een uitzichtloze periode een pad aangereikt. Met de hulp van Joni Mitchell was ik in staat om mijn gedachten naar een droomwereld af te dwalen.

Terwijl ik op de veranda van mijn ouderlijk huis de dag uitkeek en met een sloom hoofd aan mijn ochtendkoffie nipte, weerklonk een melodie vanuit de box in mijn woonkamer de tuin in. 

‘I am on a lonely road and I am traveling, looking for the key to set me free.’ (‘All I want’, Joni Mitchell)

Vastgeroest in de zes vierkante meter van mijn slaapkamer, verlangde ik hevig naar de vrijheid waarover Joni Mitchell zong in het nummer ‘All I Want’. Om op een eigen, onafhankelijke tocht te gaan, door geen enkele keten vastgehouden te worden. De ruime grasvelden rondom het huis van mijn ouders in het groene Amsterdam-Noord lokten mij. Ze verleidden mij tot het dromen van een avontuur. Starend naar de groene weiden, vroeg ik me af wat ik voorbij de horizon zou vinden. Ik brandde van verlangen om net als de stem van Joni Mitchell alles achter me te laten, en het onbekende na te jagen.  

Het verlangen om te ontsnappen aan de beklemmende muren van je vaste honk is een terugkerend thema in de nummers van Joni Mitchell. Opgroeiend in een bescheiden dorpje in het noorden van Canada, droomde Mitchell al vanaf jongs af aan van haar vertrek. In een tijd waarin de sociale verwachtingen voor vrouwen beperkt waren, voelde Mitchell zich vaak belemmerd door haar sociale positie. Schrijvend begon ze als tiener haar droomwereld te vormen, door zich af te vragen wat er voorbij haar vertrouwde omgeving te verkennen viel. Hier creëerde ze een wereld vol vrijheid en onafhankelijkheid, waarin de sociale normen haar niet in de weg stonden. Haar escapistische verlangens toonden zich al in haar eerste nummers, en bleven gedurende Mitchells gehele carrière een terugkerend thema. 

‘I get the urge for going, when the meadow grass is turning brown, and summertime is falling down’ (‘Urge for going’, Joni Mitchell)

In dit nummer beschrijft Mitchell haar band met Saskatoon, een prairiedorp met dusdanig koude winters dat de rijke bewoners het dorp met de komst van de winter liever verlieten. Mitchell beschreef haar verlangen mee te gaan, en haar dorp ook te verlaten. Een plan dat ze vier jaar later ook wist te verwezenlijken. Met 60 dollar op zak vertrok ze met haar gehuurde fiat naar Toronto, waar ze in een goedkope flat introk. Nadat haar vriend haar op 20-jarige leeftijd verliet, stond de zangeres er alleen voor. Ze ging door met schrijven en zingen. Na een tijd realiseerde ze zich dat ze aspiraties deelde met haar moeder en grootmoeder, en muzikant wilde worden. 

De wens om muzikant te worden ging niet makkelijk in vervulling. In Toronto begon Mitchell in muziekcafés gitaar te spelen, maar al snel bleek een solocarrière financieel niet haalbaar. Op haar 21e verhuisde de zangeres naar Detroit, waar ze met Chuck Mitchell, een Canadese volkszanger, trouwde. Samen traden ze op als het folkduo ‘The Mitchells’, en begonnen de financiële zorgen geleidelijk naar de achtergrond te treden. Toch begon Mitchell na een aantal jaar als getrouwde vrouw onrustig te worden in een ongelukkig huwelijk. Ze besloot haar lot weer in eigen handen te nemen. Met het financiële risico nam Mitchell genoegen, en met hoop ging ze haar vrijheid tegemoet. Haar emotionele reis naar onafhankelijkheid vertaalde ze naar poëtische teksten en meeslepende melodieën gedurende haar gehele carrière. Zodra de zangeres zich op een vaste plek bevindt, lijkt ze opnieuw naar een uitweg te verlangen. 

‘We’re captive on the carousel of time, we can’t return, we can only look behind from where we came from’ (‘The circle game’, Joni Mitchell)

In 1967 ontmoette Joni Mitchell de zanger Graham Nash tijdens een concert in Californië. Door de muziek waren beide zangers in staat een diepgaande connectie te vormen, resulterend in een band die na twee jaar in een huwelijksaanzoek zou uitmonden. Toch kon Mitchell haar eigen verlangen niet loslaten, en besloot ze haar eenzame artistieke pad te omarmen en Graham Nash, destijds de liefde van haar leven, te verlaten. Zowel haar moeder als grootmoeder moesten uiteindelijk genoegen nemen met de verantwoordelijkheden die kwamen met hun rol als vrouw. Daarbij waren beide familieleden gedoemd hun muzikale carrière achterwege te laten. Opgroeiend met dezelfde creatieve aspiraties, weigerde Mitchell hetzelfde pad te bewandelen. 

‘I wish I had a river, I could skate away on, so I made my baby say goodbye’ (‘River’, Joni Mitchell)

Joni Mitchell heeft altijd voor haar vrijheid gekozen, en daarbij elke vorm van beklemming losgelaten. Eind jaren 60 begon ze met reizen, en liet alles achter zich: haar thuisstad, haar partner, de afspraken die ze maakte met muzieklabels. Zoals ze het zelf beschreef in haar nummers, ging ze een eenzame reis tegemoet, op zoek naar vrijheid en zelfstandigheid. Zo trachtte de zangeres op vele plekken te belanden, zoals ze in haar muziek omschrijft; ‘Maybe I’ll go to Amsterdam, maybe I’ll go to Rome to buy me a grand piano’ (‘Carey’, Joni Mitchell).

Als nog thuiswonende tiener, raakte ik door de boodschap van Mitchells muziek diep ontroerd. Het thema van weggaan en alle mogelijkheden grijpen tot het vinden van een uitweg, was een gevoel dat ik graag omarmde. Zoekend naar een vluchtweg uit de dagen die mij door de corona regels vasthielden, en de tegemoetkoming van een eindeloos avontuur. De woorden van Joni Mitchell reflecteerden mijn behoefte om vrij te zijn, en wezen mij op de mogelijkheden van een vertrek. Weggeroest in een moedeloze positie leidde de muziek mij tot hoop en vertrouwen in de toekomst. Met de hulp van de poëtische teksten van Joni Mitchell vond ik het vertrouwen dat ik ooit, op een dag, mijn eigen weg zou gaan vinden.

Hoewel de jaren zijn verstreken en ik mijn puberale frustraties lang achter me heb gelaten, blijft het verhaal van Mitchell nog altijd in mijn achterhoofd zweven. Tijdens mijn reis naar zelfstandigheid dient de optimistische stem van de zangeres als een ultieme metgezel. Niet alleen als corona-afkerende puber, maar ook als beginnende student met een nieuw leven in het vizier, komt de escapistische drang zo nu en dan weer terug. Ik observeer mijn kamer, mijn werk, en de gebouwen in mijn uiterst bekende stad. Wanneer ik de zoveelste tocht langs de overtoom fiets, komt er een welbekende gedachte in mij op; ‘But I wouldn’t wanna stay here, Its too old and cold, and settled in its ways here’ (‘California’, Joni Mitchell). Ik kan het niet helpen om mezelf de vraag te stellen: wat zal ik vinden, daar waar alles onbekend zal zijn?

Dus, met de terugkeer van Mitchells muziek op Spotify weet ik welke knoppen ik in moet drukken wanneer ik een helpende hand nodig heb. Gestaag zal ik doorlopen, terwijl de inspirerende melodieën door mijn koptelefoon weerklinken: ‘I am on a lonely road and I am traveling, looking for something, what can it be?’